Jadwiga

Nie jest to opowieść o życiu zapomnianej, chorej poetki, którą literaturoznawcy zaszufladkowali jako „tę od Mirona”. To poetycka podróż ukazująca kobietę odważną, dzielną, twardą i wrażliwą jednocześnie, o szerokich horyzontach i zainteresowaniach, widzącą dużo więcej i dalej, niż większość, którym wydawało się, że z ich wzrokiem wszystko w porządku.

To jazda bez trzymanki, na latającym dywanie, do gwiazd, do barw, do zieleni.

„To nie jest rola w klasycznym sensie, nie tylko próbuję grać Jadwigę, próbuję zbliżyć się do jej wewnętrznego świata, do sposobu, w jaki doświadczała rzeczywistości: ludzi, poezji, ciszy. Staram się przybliżyć do jej zmysłu widzenia poprzez słowa, dźwięki, obecność. Dla mnie Jadwiga była poetką, która słyszała świat tak głęboko i w takich tonacjach, że sama próba zbliżenia się do tego odczucia mnie porusza. Nie chcę jej „odgrywać”. Nie chcę tworzyć postaci. Szukam doświadczenia – prawdziwego, czułego spotkania z tym, co mogło być w niej. Z tą ciszą, którą w sobie niosła. Z tą odwagą bycia sobą. To ogromne wyzwanie, ale jeszcze większy zaszczyt, że mogę nieść tę historię. Historię niezwykłej kobiety.”

Agnieszka Przepiórska

Gdyby szukać jednego słowa, którym można spróbować opisać życie Jadwigi Stańczakowej, byłoby to słowo: cień. Utrata wzroku, wejście w cień. Cień ojca. Cień żydowskiego pochodzenia. Cień getta. Cień utraconego brata i przyjaciół. Cień Mirona Białoszewskiego. Cień depresji. Tym jednym słowem nie da się jednak opisać całego życia. Bo droga ociemniałej Jadwigi Stańczakowej to też niewyobrażalna, mozolna i często beznadziejna walka o wyjście z cienia. Z każdego cienia. Do jasności. Do własnej twórczości, do własnego ja, do samostanowienia, samoakceptacji i decydowania o swoim losie. O losie kobiety, matki, babki, dziennikarki i poetki. Sama o sobie mówiła: „ja ślepak”. I jako jedna z pierwszych odważyła się pisać o utracie wzroku i depresji, tak jak jeszcze nikt wtedy nie pisał.

To teatr, który się nie narzuca, ale zostaje. Nie w oczach, lecz w ciele. Nie przez krzyk, ale przez rezonans ciszy. Jadwiga wpisuje się w nurt kobiecych opowieści budowanych przez trio Gryszkówna–Przepiórska–Rowicki, ale jest jego najdelikatniejszym i – być może – najbardziej dojrzałym ogniwem. Świadectwo tego, że teatr może być przestrzenią spotkania z tym, co nieoczywiste. I że w świecie pełnym hałasu wciąż warto opowiadać historie z szeptem.

Wiesław Kowalski, „Teatr dla wszystkich”5.06.2025

To w tej opowieści jest najciekawsze: wiersze Stańczakowej, nagrania, na których własnym głosem mówi o swoich emocjach czy eksperymentach z odczuwaniem kolorów. Ale jest w tym poruszającym spektaklu też miejsce na rozmowy z Władysławem Broniewskim i Mironem Białoszewskim, na podłogo-jogę, na rzeczywistość PRL rodem z filmów Barei.

Aneta Kyzioł „Polityka” 10.06.2025